Documenti
Importanti
 
Sei documenti importanti provano l'antichità di Casandrino.
Ho voluto fare la sintesi di ognuno prima in italiano aiutando la maggior parte dei lettori a comprendere il significato, poi segue il testo latino per gli studiosi.
 
 
 
1° Documento
 
Il primo è dell'anno 1045 che trovasi nel Capasso. Monumenta ad Neapolitani Ducatus etc.Vol. 2° pag. 294  n. 482 dove si legge che:
 
......
 
Una certa Maru dona a suo fratello Greorio alcune terre poste nel territorio di Casandrino:
 
Documento testo latino anno 1045.
 
 
Documento II Anno 1122
 
Sotto l'anno 1122, il 1 anno di Giordano II, principe di Napoli e conte di Aversa, XIV indictionis Aversae, si trova il seguente documento che dice così:
......
Ugo f. del q. Geroldo, milite di aversa dona al presbitero Pietro di Casandrino, e dopo la morte di lui, alla chiesa di S.Paolo, una casa in Casandrino e tre terre nel territorio dello stesso villaggio, e propiamente nelle località di Marini, Turone, Campo longo (1).
 
Testo latino
 
In nomine Domini Nostri Iesu Christi Dei Aeterni.Anno ab Incarnatione eiusdem redemptori MCXXII ind. XIII et primo anno principatus domini II Iordani gloriosissimi principis Capuae et Comitis Aversae.
 Ego Hugo, filius quondam Geroldi, unus ex militibus  praescriptae civitatis Aversae, una cum filio meo Geroldo, per amonitionem quam a te domne Petre venerabilis presbiter, filii quondam Iohannis Farrichelli, qui abitas in nostra Casandrini audivi, et propter bonum servitium quod michi fecisti, proposui animo meo habere partem cum iustis. Qua de causa, pro amore Dei Omnipotentis, suaque genitricis semper Virginis Mariae, nec non et in honore omnium sanctorum et pro redempione animarum nostrarum parentunque nostrorum, et ut semper maneamus in orationibus ecclesiae Beati Pauli quae est mater nostra et rectorum et gubernatorum eius, per hoc videlicte scriptum, et in presentia subscriptorum testium in perpetuum do et trado tibi Petro et haeredibus tuis, in preesentia
 
(1) Vedi Codice diplomatico Normanno di Aversa di Alfonso Gallo pag. 29.
 
domini secundi Roberti Aversanae Episcopi, offero totam terram quam praedictus pater tuus Ioannes pro haereditate tenuit et possedit a nobis in vita sua, nominatim: In prenotata villa Casandrini intergrum unum fundum terrae, in quo est sita domus vestra, et in territorio eiusdem villae integras tres petias terrae, et ut ipse, post obitum suum: usque modo illas a nobis tenuisti. Quarum prima exeius est in loco quì nuncuraptur clausura domini Marini, et continet per passus modium unum. Secunda petia terrae est in loco qui dicitur Turone, contineque per passus modios duos. Tertias petie est in loco quì vocatur Campus longus et continet per passus modios duos. Et cum ista terra concedo et confirmo tibi Petro et haeredibus tuis, aliam petinam terrae que est in loco qui dicitur Spacio et pro redemptione  animae suae , per aliam cartulam, dedit et tradidit vobis ipsam domina Margarita, continetque per passus modios duos, tali quidem pacto ut dum vixseris, tu iamdicte domne Petre presbiter, cognomine Farrichellus, in una quaque heddomanda, pro redemptione animarum nostrarum parentum nostrarum, et pro animabus omnium fldelium defunctorum, missas tres decantes, et in conversione S.Pauli suae curiae duos capones reddas, et in natale apostolorum Petri et Pauli alios duos capones. Et post quam ab hoc saeculo vita finieris si habueris filium clericum vel plesbiterum, ibidem servitium reddat et hoc ordine tu et tui haeredes quos costitueris, et haec cartula ex donatione tua in manu appareurit, totam illam terram tenere et possedere debitis in vita vestra. Et dum de hoc saeculo ad vitam transieritis memorata terra, cum omnibus quae continet, in praescripta ecclesia Beati Pauli Apostoli revertatur sine ulla calunnia vel molestia, quae a me supradicto Hugone, filio Geroldi, vel a meis haeredibus seu successoribus eidem ecclesiae et vobis sit infrenda. Quod si quis huius nostrae donationis, offertionis et confirmationis paginae contemptor ac violator in aliquo esse presumpserit, tibi et haeretibus tuis libram unam auri purissimi persolvat. Insuper ille qui hoc malum facere temptaverit sit maledictus ab Onnipotenti Deo, (1) et a sua genitrice Maria et a cetu sanctorum trecentorum decem et Octo Patrum et ab omnibus sanctis;
 
(1) Maledizione
 
anima quoque eius mortis incurrat periculum et alienus a corpore et sanguine Christi fiat, habeat partem cum Anna et Caipha et cum Iuda qui Dominum nostrum Iesum Christum tradidit et laqueo se suspendit, et deglutiat eum terra sicut degluvit Datham et Sbyron nisi resipuerit, et quemadmondum superius legitur praenotatae ecclesiae sancti Pauti et vobis praescriptam terram quietam et in pace dimiserit. Solutaque pena auri et dimissione facta, hoc scriptum, cum omnibus quae continet, firmum, maneat munitum atque inviolabile maneat in perpetum. Et ut in futurum posteris sit notum, propria manu subiacenti signo crucis signavi et subscriptos testes ut subscriberentur rogavi. Signum crucis manus preadicti Hugonis filii quondam Geroldi .Ego prefatus Geroldus filius eius, omnia quae in hac cartula leguntur laudo et confirmo. Isti tales interfuerunt testes et propriis manibus subscripserunt: Ioannes, preceptor Ecclesiae Sancti Pauli. Paganus canonicus eiusdem Ecclesiae. Villelmus Paparone primicerius, Bonhitus presbiter et primicerius Richardus filius quindam Ganfredi, - Hugo Sorellus de Aversa -  Hunfredus filius quondam Ricardi. Ego Villelmus clericus et notarius permanens in Aversana civitate mense martio rogatus a praedicto Hugone de Casandrino et a suo filio Geroldo hanc chartulamdonationis et offertionis manu propria scripsi.
 
 
Documento III anno 1130
 
Nel 1130 un certo Pietro di Casandrino fa protesta di un muro, abusivamente innalzato presso la sua casa (1).
 
Testo latino:
.....
 
Die 10 m. oct ind. IX Neapoli, Imperante d.n. Iohannes Porfirogenito m. i ann 39 sed. et Alexio Porfirogenito m. i eius filio ann. 12 Sica et Drusu .....
Murum pubblicum cum integrum ex parte simul.....superiora que est ante ipsa arcora parte meridiana est super sua inferiora posita intus hanc civitatem Neapolis in vico
 
(1) Capasso Monumenta etc.21 pag. 402 art.647.
 
 publico qui appellatur Formelle, eadem regione porte S.Ianuarii una cum omnibus etc. sibi pertinentem per chartulam compartitionis quam fecit Petrus qui nominatur Casandrino, filius quidem de Petri, quae vero ambe chartule ipse Ioannes apud ipsos germanos remissit et coheret memorata domum a parte orientis est domum Ioannis Portaro, a parte occidentia est domum Gregorii Portaro et a parte meridiana est domum heredis q. etc., et a parte septentrionis est ipsum murum publicum et a parte meridiana est superiora de me morato Petro de Casandrini sicut inter se exfinat per qua inipsa ingredit. etc.
Scriptum et actum Ioannem Curialem etc.
 
Documento IV Anno 1132   Importante
 
Altro documento, anche del periodo Normanno, trovasi nel Codice o Cartaceo di S.Biagio di Aversa,
del tenore seguente (1).
 
...
 
Un certo Amerigo, figlio di Ugone di Casandrino, ufficiale delle truppe di Aversa, d'accordo col fratello Ugone e con l'assenzo e consiglio del suo Signore Aimone d'Argenzia dona all'Abadessa del monastero di S.Biagio parte del territorio delle ville di Casandrino e di Grumo;  le prime confinano con le terre di Giovanni Rufi e Giovanni Guarino di Melito e con la località detta Fossa de lu fossato di Napoli (2) le altre, cioè quelle di Grumo, trovansi una presso la località detta Piscina e l'altra nelle vicinanze della chiesa di S.Tammaro.
 
Questo manoscritto importantissimo oggi è conservato nella Bibliot. Vatic. n. 12935;
è la copia d'un codice pergamenaceo più antico eseguito accuratamente nell'anno 1826 dal monaco benedettino D. Camillo De Rosa (1).
Il manoscritto che sino dal 1922 si conservava presso l'archivio dell Monache di S.Biagio in Aversa fu ceduto in questo anno da S.Ecc.za Rev. ma. D. Settimio Caracciolo Vescovo di Aversa all' Eminentissimo Cardinale Archivista A. Garque e da questi donato all'Archivio Vaticano (dicembre1922) come leggesi in una notazione segnata alla fine del manoscritto.
 
Testo Latino:
 
......
 
In Nomine domini nostri Ihesus Christi Dei eterni. Anno ab Iucarnatione eiusdem redemprotis  1132, et quinto anno principis capue et comitis Averse.
Ego Haymericus filius quondam Hugonis de Casandrino, anus ex militibus prescripta civitatis Aversae, una cum fratre meo Hugone, consilio et assensu domini nostri Aymonis de Argentia per amonitionenm, quam a te domna Sellecta venerabili abbadissa monasterii beati Blasii, quod est situm in suburbio eiusdem civitatis Aversae audivi, proposui in animo meo habere partem cum iustis. Qua de causas, pro amore Dei omnipotentis, seque genitricis semper virginisMariae, nec non et in honore omnium sanctorum et pro redempione animarum nostrarum parentumque nostrorum, et pro animabus omnium fidelium defunctorum et ut semper maneamus in orationibus eiusdem monasterii sancti Blasi, et sanctimonialium, ac rectorum et gubernatorum eius, per hoc videlicet scriptum et in presentia subscriptorum testium, inperpetuum do et trado, et super altare eiusdem monasterii in Liguriae tellure, scilicet in territorio prescripte ville Casandrini integras duas petias terrae meae, et in territorio ville Grumi integram unam petiam terrae meae, cum sepibus et limitibus et viis earum in eis intrandi et exeundi, et cum omnibus introhabentibus subtus et super, atque cum universis earum pertinentiis, ad possessionem et utilitatem eiusdem
 
(1)  Alfonso Gallo - La Charta Aversana nel periodo Normanno - Archivio Storico di Napoli Anno I 1915 - Nuova Serie pag. 542 - e Casamassa P.Antonio O. S. A.
 
monasterii, et ad subiectionem tuam tuarumque sororum de eodem cenobio vobisque canonice  succedentium.
Quarum prima ex ipsis petiis terre que sunt in praefato territorio ville di Casandrini, est in loco qui nuncupatur Paratina, et hos habet fines. A parte orientis est finis terra filiorum quondam Iohannis Rufi, Habet inde passus 42 et medium. A parte meridiei est finis terra eorundem filiorumIohannis Rufi, habet inde passus 50. A parte occidentis est finis terra Guarini filii quondam Iohannis Citi de Malito, et terra Ligori Sansone, habet inde passus 61. A parte septentrionis est finis terra domne Tande Habet inde passus 43. Et per ipsam terram que est domne Tande, et per terram Willelmi Bordelli cum carro et bubus est introitus et exitus istius terrae est in loco qui dirictur Fossa de lu Fussatu Neapotis (1), habens hos fines. A parte orientis est finis terra prenominati Willelmi Bordelli, habet inde passus 45. A parte meridiei est finis alia terra nostra et prenotatus fossatus, unde est via publica, habet inde passus 110. A parte occidentis est finis terra eorum hominum qui nuncupantur Caccabelli de Malito, habet inde passus 59. A parte septentrionis f. 48, est finis terra prescripti Willelmi Bordelli, habet inde passus 100. Tercia vero prenotata percia terre que in supradicto territorio ville Grumi est in loco qui vocatur Piscina, habetque hos fines. A parte orientis est finis terra Iohannis filii quondam presbiteri Donati inde passus 31. A parte meridiei est finis terra ecclesiae sancti Tamari de eadem villa Grumi, et terra que olim fuit de Bonosaltello, habet inde passus 39. A parte occidentis est finis terra Mirilionis hominis Leonardi Baronis eiusdem civitatis Aversae, habet inde passus 39.  A parte Septentrionis est finis terra prescripti Mirilionis, habet inde passus 50, mensuratos omnes cum passu de Friano. Hanc inquam totam terram per preacriptos fines et mensuras ego prephatus Aimericus de Casandrino insimulcum supradicto fratre meo Hugone, ita firmiterconcedo, do, trado, et corroboro vobis illam, ut omni tempore tu iamdicta domna Sellecta abbatissa tibique succedentes ad opus prenominati vestri monasterii sancti
 
(1) Fossa de lu fussato di Napolis . Vedi nota 2° pag. 28. Segna i confini della Liburia.
 
Blasii libere tenatis, possideatis et fruamini ipsa, et totam utilitatem vestram ex ea faciatis, sine ulla calumpnia vel molestia, que a nobis vel a nostris heredibus seu successoribus vobis sit inferenda. Et notum sit omnibus homnibus qui hoc audiunt, quod tu predicta domna Sellecta abbatissa michi prephato Aimerico filio Hugonis de Casandrino  dedisti pro benedictione tarenos honos de moneda Amalphiae trecentos. Unde obligo me et meos heredes hanc meam integram donationem et offertionem antestare et defendere contra omnes homines, qui inde vobis et prenotati vestri monasterii (sic) calumpniam intulerint,aut auferre vel inquietare temptaverint, et non sit nobis lictum vel per nos vel per aliquam submissam personam predictam terram vobis auferre necaliquid ex ea, sed semper quiete et in pace ad opus eiusdem monasterii sancti Blasii teneatis, possideatis, et fruamini illa. Si autem ego qui supra Aimericus, fol. 49, filius Hugonisde Casandrino, vel iam dictus frater meus Hugi, vel prefatus dominus meus Aymo de Argentia, seu herdes vel posteri nostri diabolico stimulo compuncti, ullo adveniente tempore illud quod hoc scripto continentur aliquo modo disrumpere vel dolose removere temptaverimus, obligamus, nos componere libras tres auri purissimi, et medietatem sacro palatio principis, et medietatem prescripti monasterii (sic) sancti Blasii et tibi memorata domna Sellecta abatissa tibique succedentibus. Insuper ille qui hoc malum facere presumpserit, sit maledictus ab omnipotenti Deo, (1) et a sua genitrice Maria, et a cetu sanctorum trecentorum decem et octo patrum, et ab omnibus sanctis nisi resipuerit, et quemadmodum superius legitur, prescriptam terram vobis et prenominati vestri monasterii, (sic) quietam et in pace dimiserit. Solutaque pena librarum, munitum, atque inviolabile maneat imperpetuum. Et ut in futurum posteris sit notum, propria manu subiacenti signo crucis signavi et subscriptos testes ut se subscriberent rogavi. Obnixe quidem prephatum dominum meum Aymonem de Argentia rogavi, ut sua propria manu subiacenti signo crucis firmaret, quod ipse sua gratia fecit.
 
(1) Maledizione.
 
Ego Willelmus clericus et notarius permanens in Aversana civitate Aymerico de Casandrino, et a suo domino Aimoni de Argentia, hanc chartulam donationis et offertionis manu propria scripsi. Ego prephatus Aimo baro de Argentia, amnia que + in hac chartula leguntur laudo et confirmo.
+ Signum crucis manus predicti Aymerici filii quondam Hugonis de Casandrino. + Ego prenotatus Hugo frater eius insimul cum filio suo Hugone + interfui et consensimus atque subscripsimus. + Ego Herbertus iudex Averse, interfui et subscripsi.Isti tales interfuerunt testes et propriis manibus subscripserunt. + Riccardus Delicatus. + Matheus filius quondam Richardi d'Avenabulo. Presbiter Laurentis cappelanus prephati monasterii s. Blasii. + Robbertus de acerra. + Fromundus Battalla. 7 Alduinus cappellanus
s. Nicolay Averse. + Adenulfus gener Landrini. + Gillebertus frater Norberti de Lussano. + Raynaldus filius Iohannis Bove. Questo documento importante prova che Casandrino, fin dal 1132, faceva parte dei possedimenti del figlio di Ugone di Casasandrino, al quale era stato infeudato dai conti normanni di Aversa.
.........
Questo documento importante l'ho copiato dalla Biblioteca Vaticana N° 12935.
 
 
 
Documento V Anno 1137.
 
Altra notizia di Casandrino l'abbiamo nell'anno 1137
(vedi Capasso Monumenta ecc. vol. 2 art. 635 p. 394 ) ove si legge che un certo Alessio dona al monastero dei
SS. Sergio e Bacco alcune terre situate nel territorio di Malito confinante con i territori degli uomini di Casandrino.
 
Testo in Latino
 
......
 
Die 9 m septembri ind. VI Neapoli Imperante d. n. Iohannes Pofirogenito m. i. anno 36 sed et alexium eius filium Porfirogenito m. i. ann. 9 Bonohomus presbiter, filius quidem d. Sergiiqui vocatur de Bustandi, abitatore de loco qui vocatur Malitu maiore, promittit d. Nicodemo ven. Igumeno monatesti SS. Sergii et Bachi qui etc.una cum cunctas congregationes; monacorum eiusdem monasterii propter medietatem de ecclesia bocabulo S.mi Nicolay et beate et gloriose Dei genitricis semperque Virginis Ma riae, que est intus illu campu maiore proprium de memorato monasterio positum vero in ipso loco Malitum Maiore, ubi cum custode pro ipsa mediate ordinaverat, et de memorata integra Ecclesia alia medietate exinde in sua reservaverat protestate...... Pro sufragiis dantur dua Modia de terra que sunt due petie, una que nominatur Terraciadum et alia que nominatur ad illud Cafatino insimul posita in memorato loco... De uno latere terra que detinet homnies de loco qui nominatur S. Anthimum et habet ibidem de longitudinepassi 120 et de alio latere est terra que detinut homnies de memorato loco S. Antimum et habet longitudine passi117de uno capite est campum qui nominatur Adarpu....
Et da tertia quarta et parte terra homnibusde Csandrino.
Scriptum et actum per Gregorium Curialem Bonushommo presbiter, subscripsit et. acc.
 
 
Casandrino ai tempi degli Angioini. 1267 - 1400
 
Passando dal periodo Normanno Svevo a quello Angioiano, la storia offre elementi sempre più chiari e precisi su  Casandrino. Gli Angioini ressero il governo di Napoli dal 1267 al 1400. Questo periodo bastò perchè la citta riavesse dal loro dominio e dalla loro magnificenza innovazioni e splendidezze grandiosissime. Carlo I Conte D'Angiò e di Provenza, fratello di Ludovico il Santo, Re di Francia , dopo Benevento esercitò nell'Italia comunale un'influenza politica. L'insegna, quella che gli Angioini innalzarono contro quella ghibellina fu l'insegna della frazione che governò il Comune. Questo Re fu da Clemente IV investito del reame di Napoli a ciò che ne discacciasse Manfredi che l'aveva occupato e n'era stato scomunicato, per il che Carlo radunato un potente esercito passò il Regno e fatta battaglia con Manfredi l'uccise e acquistò il Regno nell'anno 1266 dal Re Corradino, dopo vari eventi di fortuna. Carlo restò vittorioso e avuto nelle mani il Re Corradino lo fece decapitare pubblicamente con altri signori nella piazza Mercato di Napoli.
 
Primo documento Angioniano che parla di Casandrino.
 
La prima notizia che si ha di Casandrino sotto questo Re Carlo, appare da un diploma segnato nella città di Firenze, ai 18 giugno della I Indictione (che comprende anno 1273) col quale ordinò agli ufficiale della Provincia di Terra di Lavoro che non molestassero un tal Francesco di Csandrino, il quale stava ai suoi servizi nel trasportare il vino per uso "Eschanzionarie nostrae "(1)
 
 
Documento VI. Anno 1273
.....
 
Contenuto del testo Registro Angioino n. 3 (Carlous I
1269 h.) 18 luglio 1273 indictione 1° fol. 90 b : .........
 
.....
 
Testo latino :
 
Scriptum est Iustitiario, Senetis, Castellanis Magistris, Insatis, Baiulis, Iudicibus, Ceterisque officialibus per Terram Laboris constituis, presentes licteras inspecturis. Cum Franciscus di Casandrino de pertinentis Aversae fidelitati vestri deferendo vinum ad opus eschazionarie nostre igitur servitiis nostris insitat. Volumus et fidelitati vestre mandamus quatenus eundem Franciscum huiusmodi nostris servitiis insistentem familiariter proseguentes nullam sibi vel familie sue non inferatis molestiam aut permictatis ab aliis irrogari dum modo idem Franciscus et familia
 
(1) Eschanzionarie. E' il luogo dove si conserva il vino (vulgo cellaro)
 
servitiis Curie nostre facere debent collectas etiam et intra alia que dare tenentur, persolvant presentibus tribus mensibus. DatumFlorentie per eundem Iohannem XVIII (die) et ( I°Indictionis).
 
......
 
Qualcuno ha detto che il casale di Casandrino fosse de pertinentia Aversae o de villa Secumndiliani. Ciò è immaginario perchè da Carlo D'Angiò Casandrino è sempre citato come villa De pertinentia di Napolis. Di più in altri diplomi dei successivi Sovrani Angioini, nel farsi mensione dell'istesso villaggio, viene il medesimo costantemente nominato e determinato districti ovvero pertinentiis
Civatis Neapolis. 
 
Feudalismo a Casandrino. 1121
 
A disgregari dall'Impero Carolingio si ripete la stessa situazione di quella durante la decadenza e la rovina dell'Impero Romano :
L'autorità del Sovrano, il potere centrale vengono meno. I grandi Signori possessori di ville divengono sempre più potenti, l'uomo l'ibero, piccolo propietario, debole, deve per vivere sottomettersi al potente per avere protezione. Accanto a questo procedimento che va dal basso in alto, direi, si svolge quello che scende dell'autorità sovrana che si spoglia di terre e di diritti regali a favore dei potenti Signori per averne milzie. Questa concessione di terre e di diritti con speciali obblighi sostituisce il feudo che significa
"beneficio" perchè durante il basso impero, Imperatori e grandi Signori solevano concedere terre in forma di beneficio. Quando il beneficio di vitalizio e revocabile divenne ereditario e perenne e quando il godimento della rendita delle terre si aggiunse il diritto di esercitare pubbliche funzioni, cioè la giurisdizione, allora si ebbe la vera forma di feudo. Molte città, provincie, del patrimonio reggio furono date in feudo e i grandi feudatari concessero in beneficio parte delle loro terre, ad altri che dipendevano da essi con giuramento di fedeltà e con un vincolo più forte che non fosse quello che legava i grandi Signori al Sovrano. I vassalli erano altrettanti sovrani nel loro feudo. Appartenevano a questa classe di grandi vassalli : I Conti, i Marchesi, i Vescovi : seguiva poi la classe dei Militi e dei Valvassini, possessori dei benefici minori per lo più ecclesiastici. Il feudalismo cominciato in Italia nell'800 quando Carlo Magno divise l'Impero secondo l'usanza germanica , in feudi, ossia territori affidati a signori dipendenti,continuò nel 1121 in Casandrino nella persona di Ugo, figlio di Geroldo che dona alla Chiesa di Aversa tre territori situati nello stesso villaggio; il nome poi del secondo padrone trovasi nel 1132 nella persona di Amerigo figlio di quello Ugone, che Roberto II° ultimo conte Normanno di Aversa mandava a tribolare Benevento per essere stato scomunicato da Onofrio III°.
Da un registro angioiano del'anno 1316 risulta che l'Episcopo Aversanohabebat vassallos in Villa Casandrini, (registro Angioino 1316 L. DL. Fol. 9 tergo).
Terzo padrone di Casandrino fu Margherita di Boiano ai tempi di Roberto d'Angiò e Giovanna II, come vedremo in seguito dai registri Angioini del tempo.
 
Il giuramento del Vassallo.
 
Il Vassallo, ricevuta l'investitura del feudo, giurava fedeltà al suo signore : questo giuramento in origine era assai semplice e generico, più tardi fu minutamente giustificato!
 
Formula antica.
 
Io giuro per questi Vangeli, che d'ora innanzi sarò fedele a costui come deve un vassallo al Signore, e ciò che egli affiderà alla mia fedeltà, non rivelerò consapevolmente ad altri in suo danno.
 
Formula più recente.  
 
 
 
 
prima pagina
seconda pagina