Documenti
Importanti
Sei
documenti importanti provano l'antichità di Casandrino.
Ho
voluto fare la sintesi di ognuno prima in italiano aiutando la maggior parte
dei lettori a comprendere il significato, poi segue il testo latino per gli
studiosi.
1°
Documento
Il
primo è dell'anno 1045 che trovasi nel Capasso. Monumenta ad Neapolitani Ducatus etc.Vol. 2° pag. 294
n. 482 dove si legge che:
......
Una
certa Maru dona a suo fratello
Greorio alcune terre poste nel territorio di Casandrino:
Documento
testo latino anno 1045.
Documento
II Anno 1122
Sotto
l'anno 1122, il 1 anno di Giordano II, principe di Napoli e conte di Aversa,
XIV indictionis Aversae, si trova il seguente documento che dice così:
......
Ugo
f. del q. Geroldo, milite di aversa dona al presbitero Pietro di Casandrino, e
dopo la morte di lui, alla chiesa di S.Paolo, una casa in Casandrino e tre
terre nel territorio dello stesso villaggio, e propiamente nelle località di
Marini, Turone, Campo longo (1).
Testo
latino
In
nomine Domini Nostri Iesu Christi Dei Aeterni.Anno ab Incarnatione eiusdem
redemptori MCXXII ind. XIII et primo anno principatus domini II Iordani
gloriosissimi principis Capuae et Comitis Aversae.
Ego
Hugo, filius quondam Geroldi, unus ex militibus
praescriptae civitatis Aversae, una cum filio meo Geroldo, per
amonitionem quam a te domne Petre venerabilis presbiter, filii quondam
Iohannis Farrichelli, qui abitas in nostra Casandrini audivi, et propter bonum servitium
quod michi fecisti, proposui animo meo habere partem cum iustis. Qua de causa,
pro amore Dei Omnipotentis, suaque genitricis semper Virginis Mariae, nec non
et in honore omnium sanctorum et pro redempione animarum nostrarum parentunque
nostrorum, et ut semper maneamus in orationibus ecclesiae Beati Pauli quae est
mater nostra et rectorum et gubernatorum eius, per hoc videlicte scriptum, et
in presentia subscriptorum testium in perpetuum do et trado tibi Petro et
haeredibus tuis, in preesentia
(1)
Vedi Codice diplomatico Normanno di Aversa di Alfonso Gallo pag. 29.
domini
secundi Roberti Aversanae Episcopi, offero totam terram quam praedictus pater
tuus Ioannes pro haereditate tenuit et possedit a nobis in vita sua, nominatim:
In prenotata villa Casandrini intergrum
unum fundum terrae, in quo est sita domus vestra, et in territorio eiusdem
villae integras tres petias terrae, et ut ipse, post obitum suum: usque modo
illas a nobis tenuisti. Quarum prima exeius est in loco quì nuncuraptur
clausura domini Marini, et continet per passus modium unum. Secunda petia
terrae est in loco qui dicitur Turone, contineque per passus modios duos. Tertias
petie est in loco quì vocatur Campus longus et continet per passus modios
duos. Et cum ista terra concedo et confirmo tibi Petro et haeredibus tuis,
aliam petinam terrae que est in loco qui dicitur Spacio et pro redemptione
animae suae , per aliam cartulam, dedit et tradidit vobis ipsam domina
Margarita, continetque per passus modios duos, tali quidem pacto ut dum
vixseris, tu iamdicte domne Petre presbiter, cognomine Farrichellus, in una
quaque heddomanda, pro redemptione animarum nostrarum parentum nostrarum, et
pro animabus omnium fldelium defunctorum, missas tres decantes, et in
conversione S.Pauli suae curiae duos capones reddas, et in natale apostolorum
Petri et Pauli alios duos capones. Et post quam ab hoc saeculo vita finieris
si habueris filium clericum vel plesbiterum, ibidem servitium reddat et hoc
ordine tu et tui haeredes quos costitueris, et haec cartula ex donatione tua
in manu appareurit, totam illam terram tenere et possedere debitis in vita
vestra. Et dum de hoc saeculo ad vitam transieritis memorata terra, cum
omnibus quae continet, in praescripta ecclesia Beati Pauli Apostoli revertatur
sine ulla calunnia vel molestia, quae a me supradicto Hugone, filio Geroldi,
vel a meis haeredibus seu successoribus eidem ecclesiae et vobis sit infrenda.
Quod si quis huius nostrae donationis, offertionis et confirmationis paginae
contemptor ac violator in aliquo esse presumpserit, tibi et haeretibus tuis
libram unam auri purissimi persolvat. Insuper ille qui hoc malum facere
temptaverit sit maledictus ab Onnipotenti Deo, (1) et a sua genitrice Maria et
a cetu sanctorum trecentorum decem et Octo Patrum et ab omnibus sanctis;
(1)
Maledizione
anima
quoque eius mortis incurrat periculum et alienus a corpore et sanguine Christi
fiat, habeat partem cum Anna et Caipha et cum Iuda qui Dominum nostrum Iesum
Christum tradidit et laqueo se suspendit, et deglutiat eum terra sicut
degluvit Datham et Sbyron nisi resipuerit, et quemadmondum superius legitur
praenotatae ecclesiae sancti Pauti et vobis praescriptam terram quietam et in
pace dimiserit. Solutaque pena auri et dimissione facta, hoc scriptum, cum
omnibus quae continet, firmum, maneat munitum atque inviolabile maneat in
perpetum. Et ut in futurum posteris sit notum, propria manu subiacenti signo
crucis signavi et subscriptos testes ut subscriberentur rogavi. Signum crucis
manus preadicti Hugonis filii quondam Geroldi .Ego prefatus Geroldus filius
eius, omnia quae in hac cartula leguntur laudo et confirmo. Isti tales
interfuerunt testes et propriis manibus subscripserunt: Ioannes, preceptor
Ecclesiae Sancti Pauli. Paganus
canonicus eiusdem Ecclesiae. Villelmus Paparone primicerius, Bonhitus
presbiter et primicerius Richardus filius quindam Ganfredi, - Hugo Sorellus de
Aversa - Hunfredus filius quondam
Ricardi. Ego Villelmus clericus et notarius permanens in Aversana civitate
mense martio rogatus a praedicto Hugone de Casandrino et a suo filio Geroldo
hanc chartulamdonationis et offertionis manu propria scripsi.
Documento
III anno 1130
Nel
1130 un certo Pietro di Casandrino fa protesta di un muro, abusivamente
innalzato presso la sua casa (1).
Testo
latino:
.....
Die
10 m. oct ind. IX Neapoli, Imperante d.n. Iohannes Porfirogenito m. i ann 39
sed. et Alexio Porfirogenito m. i eius filio ann. 12 Sica et Drusu .....
Murum
pubblicum cum integrum ex parte simul.....superiora que est ante ipsa arcora
parte meridiana est super sua inferiora posita intus hanc civitatem Neapolis
in vico
(1)
Capasso Monumenta etc.21 pag. 402 art.647.
publico
qui appellatur Formelle, eadem regione porte S.Ianuarii una cum omnibus etc.
sibi pertinentem per chartulam compartitionis quam fecit Petrus qui nominatur
Casandrino, filius quidem de Petri, quae vero ambe chartule ipse Ioannes apud
ipsos germanos remissit et coheret memorata domum a parte orientis est domum
Ioannis Portaro, a parte occidentia est domum Gregorii Portaro et a parte
meridiana est domum heredis q. etc., et a parte septentrionis est ipsum murum
publicum et a parte meridiana est superiora de me morato Petro de Casandrini
sicut inter se exfinat per qua inipsa ingredit. etc.
Scriptum
et actum Ioannem Curialem etc.
Documento
IV Anno 1132 Importante
Altro
documento, anche del periodo Normanno, trovasi nel Codice o Cartaceo di
S.Biagio di Aversa,
del
tenore seguente (1).
...
Un
certo Amerigo, figlio di Ugone di Casandrino, ufficiale delle truppe di Aversa, d'accordo col fratello Ugone e con
l'assenzo e consiglio del suo
Signore Aimone d'Argenzia dona all'Abadessa del monastero di S.Biagio parte
del territorio delle ville di Casandrino e di Grumo;
le prime confinano con le terre di Giovanni Rufi e Giovanni Guarino di
Melito e con la località detta Fossa de
lu fossato di Napoli (2) le altre, cioè quelle di Grumo, trovansi una
presso la località detta Piscina e l'altra nelle vicinanze della chiesa di
S.Tammaro.
Questo
manoscritto importantissimo oggi è
conservato nella Bibliot. Vatic. n. 12935;
è
la copia d'un codice pergamenaceo più antico eseguito accuratamente nell'anno
1826 dal monaco benedettino D. Camillo De Rosa (1).
Il
manoscritto che sino dal 1922 si conservava presso l'archivio dell Monache di
S.Biagio in Aversa fu ceduto in questo anno da S.Ecc.za Rev. ma. D. Settimio
Caracciolo Vescovo di Aversa all' Eminentissimo Cardinale Archivista A. Garque
e da questi donato all'Archivio Vaticano (dicembre1922) come leggesi in una
notazione segnata alla fine del manoscritto.
Testo
Latino:
......
In
Nomine domini nostri Ihesus Christi Dei eterni. Anno ab Iucarnatione eiusdem redemprotis 1132,
et quinto anno principis capue et comitis Averse.
Ego
Haymericus filius quondam Hugonis de Casandrino,
anus ex militibus prescripta civitatis Aversae, una cum fratre meo Hugone,
consilio et assensu domini nostri Aymonis de Argentia per amonitionenm, quam a
te domna Sellecta venerabili abbadissa monasterii beati Blasii, quod est situm
in suburbio eiusdem civitatis Aversae audivi, proposui in animo meo habere
partem cum iustis. Qua de causas, pro amore Dei omnipotentis, seque genitricis
semper virginisMariae, nec non et in honore omnium sanctorum et pro redempione
animarum nostrarum parentumque nostrorum, et pro animabus omnium fidelium
defunctorum et ut semper maneamus in orationibus eiusdem monasterii sancti
Blasi, et sanctimonialium, ac rectorum et gubernatorum eius, per hoc videlicet
scriptum et in presentia subscriptorum testium, inperpetuum do et trado, et
super altare eiusdem monasterii in Liguriae tellure, scilicet in territorio
prescripte ville Casandrini integras
duas petias terrae meae, et in territorio ville Grumi integram unam petiam
terrae meae, cum sepibus et limitibus et viis earum in eis intrandi et exeundi, et cum omnibus introhabentibus subtus et super, atque cum universis
earum pertinentiis, ad possessionem et utilitatem eiusdem
(1)
Alfonso Gallo - La Charta Aversana nel periodo Normanno - Archivio
Storico di Napoli Anno I 1915 - Nuova Serie pag. 542 - e Casamassa P.Antonio
O. S. A.
monasterii,
et ad subiectionem tuam tuarumque sororum de eodem cenobio vobisque canonice
succedentium.
Quarum
prima ex ipsis petiis terre que sunt in praefato territorio ville di Casandrini,
est in loco qui nuncupatur Paratina, et hos habet fines. A
parte orientis est finis terra filiorum quondam Iohannis Rufi, Habet inde
passus 42 et medium. A parte meridiei est finis terra eorundem
filiorumIohannis Rufi, habet inde passus 50. A parte occidentis est finis
terra Guarini filii quondam Iohannis Citi de Malito, et terra Ligori Sansone,
habet inde passus 61. A parte septentrionis est finis terra domne Tande Habet
inde passus 43. Et per ipsam terram que est domne Tande, et per terram
Willelmi Bordelli cum carro et bubus est introitus et exitus istius terrae est
in loco qui dirictur Fossa de lu Fussatu
Neapotis (1), habens hos fines. A parte orientis est finis terra
prenominati Willelmi Bordelli, habet inde passus 45. A parte meridiei est
finis alia terra nostra et prenotatus fossatus, unde est via publica, habet
inde passus 110. A parte occidentis est finis terra eorum hominum qui
nuncupantur Caccabelli de Malito, habet inde passus 59. A parte septentrionis
f. 48, est finis terra prescripti Willelmi Bordelli, habet inde passus 100. Tercia
vero prenotata percia terre que in supradicto territorio ville Grumi est in
loco qui vocatur Piscina, habetque hos fines. A parte orientis est finis terra
Iohannis filii quondam presbiteri Donati inde passus 31. A parte meridiei est
finis terra ecclesiae sancti Tamari de eadem villa Grumi, et terra que olim
fuit de Bonosaltello, habet inde passus 39. A
parte occidentis est finis terra Mirilionis hominis Leonardi Baronis eiusdem
civitatis Aversae, habet inde passus 39. A parte Septentrionis est finis terra prescripti Mirilionis,
habet inde passus 50, mensuratos omnes cum passu de Friano. Hanc inquam totam
terram per preacriptos fines et mensuras ego prephatus Aimericus de Casandrino
insimulcum supradicto fratre meo Hugone, ita firmiterconcedo, do, trado,
et corroboro vobis illam, ut omni tempore tu iamdicta domna Sellecta abbatissa
tibique succedentes ad opus prenominati vestri monasterii sancti
(1)
Fossa de lu fussato di Napolis .
Vedi nota 2° pag. 28. Segna i confini della Liburia.
Blasii
libere tenatis, possideatis et fruamini ipsa, et totam utilitatem vestram ex
ea faciatis, sine ulla calumpnia vel molestia, que a nobis vel a nostris
heredibus seu successoribus vobis sit inferenda. Et notum sit omnibus homnibus
qui hoc audiunt, quod tu predicta domna Sellecta abbatissa michi prephato
Aimerico filio Hugonis de Casandrino dedisti
pro benedictione tarenos honos de moneda Amalphiae trecentos. Unde obligo me
et meos heredes hanc meam integram donationem et offertionem antestare et
defendere contra omnes homines, qui inde vobis et prenotati vestri monasterii
(sic) calumpniam intulerint,aut auferre vel inquietare temptaverint, et non
sit nobis lictum vel per nos vel per aliquam submissam personam predictam
terram vobis auferre necaliquid ex ea, sed semper quiete et in pace ad opus
eiusdem monasterii sancti Blasii teneatis, possideatis, et fruamini illa. Si
autem ego qui supra Aimericus, fol. 49, filius Hugonisde Casandrino,
vel iam dictus frater meus Hugi, vel prefatus dominus meus Aymo de
Argentia, seu herdes vel posteri nostri diabolico stimulo compuncti, ullo
adveniente tempore illud quod hoc scripto continentur aliquo modo disrumpere
vel dolose removere temptaverimus, obligamus, nos componere libras tres auri
purissimi, et medietatem sacro palatio principis, et medietatem prescripti
monasterii (sic) sancti Blasii et tibi memorata domna Sellecta abatissa
tibique succedentibus. Insuper ille qui hoc malum facere presumpserit, sit
maledictus ab omnipotenti Deo, (1) et a sua genitrice Maria, et a cetu
sanctorum trecentorum decem et octo patrum, et ab omnibus sanctis nisi
resipuerit, et quemadmodum superius legitur, prescriptam terram vobis et
prenominati vestri monasterii, (sic) quietam et in pace dimiserit. Solutaque
pena librarum, munitum, atque inviolabile maneat imperpetuum. Et
ut in futurum posteris sit notum, propria manu subiacenti signo crucis signavi
et subscriptos testes ut se subscriberent rogavi. Obnixe
quidem prephatum dominum meum Aymonem de Argentia rogavi, ut sua propria manu
subiacenti signo crucis firmaret, quod ipse sua gratia fecit.
(1)
Maledizione.
Ego
Willelmus clericus et notarius permanens in Aversana civitate Aymerico de Casandrino,
et a suo domino Aimoni de Argentia, hanc chartulam donationis et
offertionis manu propria scripsi. Ego prephatus Aimo baro de Argentia, amnia
que + in hac chartula leguntur laudo et confirmo.
+
Signum crucis manus predicti Aymerici filii quondam Hugonis de Casandrino.
+ Ego prenotatus Hugo frater eius insimul cum filio suo Hugone + interfui et
consensimus atque subscripsimus. +
Ego Herbertus iudex Averse, interfui et subscripsi.Isti tales interfuerunt
testes et propriis manibus subscripserunt. + Riccardus Delicatus. + Matheus
filius quondam Richardi d'Avenabulo. Presbiter
Laurentis cappelanus prephati monasterii s. Blasii. +
Robbertus de acerra. +
Fromundus Battalla. 7 Alduinus cappellanus
s.
Nicolay Averse. + Adenulfus gener Landrini. + Gillebertus frater Norberti de
Lussano. + Raynaldus filius Iohannis Bove. Questo documento importante prova
che Casandrino, fin dal 1132, faceva parte dei possedimenti del figlio di
Ugone di Casasandrino, al quale era
stato infeudato dai conti normanni di Aversa.
.........
Questo
documento importante l'ho copiato dalla Biblioteca Vaticana N° 12935.
Documento
V Anno 1137.
Altra
notizia di Casandrino l'abbiamo
nell'anno 1137
(vedi
Capasso Monumenta ecc. vol. 2 art. 635 p. 394 ) ove si legge che un certo
Alessio dona al monastero dei
SS.
Sergio e Bacco alcune terre situate
nel territorio di Malito confinante con i territori degli uomini di
Casandrino.
Testo
in Latino
......
Die
9 m septembri ind. VI Neapoli Imperante d. n. Iohannes Pofirogenito m. i. anno
36 sed et alexium eius filium Porfirogenito m. i. ann. 9 Bonohomus presbiter,
filius quidem d. Sergiiqui vocatur de Bustandi, abitatore de loco qui vocatur
Malitu maiore, promittit d. Nicodemo ven. Igumeno monatesti SS. Sergii et
Bachi qui etc.una cum cunctas congregationes; monacorum eiusdem monasterii
propter medietatem de ecclesia bocabulo S.mi Nicolay et beate et gloriose Dei
genitricis semperque Virginis Ma riae, que est intus illu campu maiore
proprium de memorato monasterio positum vero in ipso loco Malitum Maiore, ubi
cum custode pro ipsa mediate ordinaverat, et de memorata integra Ecclesia alia
medietate exinde in sua reservaverat protestate...... Pro sufragiis dantur dua
Modia de terra que sunt due petie, una que nominatur Terraciadum et alia que
nominatur ad illud Cafatino insimul posita in memorato loco... De
uno latere terra que detinet homnies de loco qui nominatur S. Anthimum et
habet ibidem de longitudinepassi 120 et de alio latere est terra que detinut
homnies de memorato loco S. Antimum et habet longitudine passi117de uno capite
est campum qui nominatur Adarpu....
Et
da tertia quarta et parte terra
homnibusde Csandrino.
Scriptum
et actum per Gregorium Curialem Bonushommo presbiter, subscripsit et. acc.
Casandrino
ai tempi degli Angioini. 1267 - 1400
Passando
dal periodo Normanno Svevo a quello Angioiano, la storia offre elementi sempre
più chiari e precisi su Casandrino.
Gli Angioini ressero il governo di Napoli dal 1267 al 1400. Questo periodo
bastò perchè la citta riavesse dal loro dominio e dalla loro magnificenza
innovazioni e splendidezze grandiosissime. Carlo I Conte D'Angiò e di
Provenza, fratello di Ludovico il Santo, Re di Francia , dopo Benevento
esercitò nell'Italia comunale un'influenza politica. L'insegna, quella che
gli Angioini innalzarono contro quella ghibellina fu l'insegna della frazione
che governò il Comune. Questo Re fu da Clemente IV investito del reame di
Napoli a ciò che ne discacciasse Manfredi che l'aveva occupato e n'era stato
scomunicato, per il che Carlo radunato un potente esercito passò il Regno e
fatta battaglia con Manfredi l'uccise e acquistò il Regno nell'anno 1266 dal
Re Corradino, dopo vari eventi di fortuna. Carlo restò vittorioso e avuto
nelle mani il Re Corradino lo fece decapitare pubblicamente con altri signori
nella piazza Mercato di Napoli.
Primo
documento Angioniano che parla di Casandrino.
La
prima notizia che si ha di Casandrino sotto questo Re Carlo, appare da un
diploma segnato nella città di Firenze, ai 18 giugno della I Indictione (che
comprende anno 1273) col quale ordinò agli ufficiale della Provincia di Terra
di Lavoro che non molestassero un tal Francesco
di Csandrino, il quale stava ai suoi servizi nel trasportare il vino per
uso "Eschanzionarie nostrae "(1)
Documento
VI. Anno 1273
.....
Contenuto
del testo Registro Angioino n. 3 (Carlous I
1269
h.) 18 luglio 1273 indictione 1° fol. 90 b : .........
.....
Testo
latino :
Scriptum
est Iustitiario, Senetis, Castellanis Magistris, Insatis, Baiulis, Iudicibus,
Ceterisque officialibus per Terram Laboris constituis, presentes licteras
inspecturis. Cum
Franciscus di Casandrino de
pertinentis Aversae fidelitati vestri deferendo vinum ad opus eschazionarie nostre igitur servitiis nostris insitat. Volumus et
fidelitati vestre mandamus quatenus eundem
Franciscum huiusmodi nostris servitiis insistentem familiariter
proseguentes nullam sibi vel familie sue non inferatis molestiam aut
permictatis ab aliis irrogari dum modo idem Franciscus et familia
(1)
Eschanzionarie. E' il luogo dove si conserva il vino (vulgo cellaro)
servitiis
Curie nostre facere debent collectas etiam et intra alia que dare tenentur,
persolvant presentibus tribus mensibus. DatumFlorentie per eundem Iohannem
XVIII (die) et ( I°Indictionis).
......
Qualcuno
ha detto che il casale di Casandrino fosse de pertinentia Aversae o de villa
Secumndiliani. Ciò è immaginario perchè da Carlo D'Angiò Casandrino è
sempre citato come villa De pertinentia di Napolis. Di più in altri diplomi
dei successivi Sovrani Angioini, nel farsi mensione dell'istesso villaggio,
viene il medesimo costantemente nominato e determinato districti ovvero
pertinentiis
Civatis
Neapolis.
Feudalismo
a Casandrino. 1121
A
disgregari dall'Impero Carolingio si ripete la stessa situazione di quella
durante la decadenza e la rovina dell'Impero Romano :
L'autorità
del Sovrano, il potere centrale vengono meno. I grandi Signori possessori di
ville divengono sempre più potenti, l'uomo l'ibero, piccolo propietario,
debole, deve per vivere sottomettersi al potente per avere protezione. Accanto
a questo procedimento che va dal basso in alto, direi, si svolge quello che
scende dell'autorità sovrana che si spoglia di terre e di diritti regali a
favore dei potenti Signori per averne milzie. Questa concessione di terre e di
diritti con speciali obblighi sostituisce il feudo che significa
"beneficio"
perchè durante il basso impero, Imperatori e grandi Signori solevano
concedere terre in forma di beneficio. Quando il beneficio di vitalizio e
revocabile divenne ereditario e perenne e quando il godimento della rendita
delle terre si aggiunse il diritto di esercitare pubbliche funzioni, cioè la
giurisdizione, allora si ebbe la vera forma di feudo. Molte città, provincie,
del patrimonio reggio furono date in feudo e i grandi feudatari concessero in
beneficio parte delle loro terre, ad altri che dipendevano da essi con
giuramento di fedeltà e con un vincolo più forte che non fosse quello che
legava i grandi Signori al Sovrano. I vassalli erano altrettanti sovrani nel
loro feudo. Appartenevano a questa classe di grandi vassalli : I Conti, i
Marchesi, i Vescovi : seguiva poi la classe dei Militi e dei Valvassini,
possessori dei benefici minori per lo più ecclesiastici. Il feudalismo
cominciato in Italia nell'800 quando Carlo Magno divise l'Impero secondo
l'usanza germanica , in feudi, ossia territori affidati a signori
dipendenti,continuò nel 1121 in Casandrino nella persona di Ugo, figlio di Geroldo che dona alla
Chiesa di Aversa tre territori situati nello stesso villaggio; il nome poi del
secondo padrone trovasi nel 1132 nella persona di Amerigo figlio di quello
Ugone, che Roberto II° ultimo conte Normanno di Aversa mandava a tribolare
Benevento per essere stato scomunicato da Onofrio III°.
Da
un registro angioiano del'anno 1316 risulta che l'Episcopo Aversanohabebat
vassallos in Villa Casandrini, (registro Angioino 1316 L. DL. Fol. 9 tergo).
Terzo
padrone di Casandrino fu Margherita
di Boiano ai tempi di Roberto d'Angiò e Giovanna II, come vedremo in seguito
dai registri Angioini del tempo.
Il
giuramento del Vassallo.
Il
Vassallo, ricevuta l'investitura del feudo, giurava fedeltà al suo signore :
questo giuramento in origine era assai semplice e generico, più tardi fu
minutamente giustificato!
Formula
antica.
Io
giuro per questi Vangeli, che d'ora innanzi sarò fedele a costui come deve un
vassallo al Signore, e ciò che egli affiderà alla mia fedeltà, non rivelerò
consapevolmente ad altri in suo danno.
Formula
più recente.
prima pagina
seconda pagina